PFAS 2025–2026: obowiązki UE dla firm

MSDS-Europe – Kompas bezpieczeństwa chemicznego – Regulacje dotyczące PFAS 2025–2026

 

PFAS w UE w latach 2025–2026: kierunki regulacyjne i działania firm

W latach 2025–2026 PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe) stanowią w UE jednocześnie zagadnienie regulacyjne, handlowe i techniczne.

Ocena naukowa szerokiego unijnego procesu ograniczania PFAS postępuje etapami: Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) działający przy ECHA przyjął już swoją opinię, natomiast końcowa opinia Komitetu ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych (SEAC) jest oczekiwana do końca 2026 r. Równolegle dla piany gaśniczej zawierającej PFAS przyjęto już konkretne ograniczenie wraz ze szczegółowymi wymaganiami przejściowymi.

Celem tego artykułu jest przedstawienie zrozumiałego, a jednocześnie merytorycznie precyzyjnego obrazu dla podmiotów gospodarczych (producentów, importerów, dystrybutorów, dalszych użytkowników). Nacisk położono na działania firm i praktyczne wdrożenie.

 

Czym są PFAS i dlaczego stały się ryzykiem biznesowym?

PFAS to zbiorcza nazwa substancji per- i polifluoroalkilowych. Substancje te są często stosowane ze względu na wysoką stabilność chemiczną, ale wiele z nich jest jednocześnie wyjątkowo trwałych w środowisku. Dlatego ograniczanie emisji i substytucja stają się coraz ważniejsze w kolejnych sektorach.

Jednym z głównych wyzwań związanych z compliance jest to, że „PFAS” nie oznacza jednej substancji, lecz szeroką grupę substancji. Kluczowe jest więc, aby firma i jej dostawca rozumieli pod tym pojęciem to samo. OECD opublikowała odrębne wytyczne dotyczące ujednolicenia terminologii PFAS na potrzeby praktycznego stosowania przez wielu uczestników łańcucha dostaw.

 

Co dzieje się w UE w latach 2025–2026?

 

1) Szerokie unijne ograniczenie PFAS: na jakim etapie jest proces?

Zgodnie z najnowszym harmonogramem regulacyjnym proces ograniczenia PFAS na poziomie UE rozwija się etapowo. RAC przyjął już swoją opinię, natomiast zakończenie oceny naukowej przez SEAC jest oczekiwane do końca 2026 r.

Oznacza to, że lata 2025–2026 to przede wszystkim okres przygotowań, gromadzenia danych oraz planowania alternatyw i ścieżek przejściowych.

Najważniejszy wniosek dla przedsiębiorstw jest prosty: nie warto przygotowywać się na jeden „wielki dzień”, lecz na wewnętrzny program, który będzie odporny na stopniowe i zróżnicowane sektorowo wymagania. Zmiany te warto śledzić w Obserwatorze zmian rozporządzeń.

 

2) Piana gaśnicza: konkretne ograniczenie i praktyczne wymogi przejściowe

Dla piany gaśniczej zawierającej PFAS przyjęto już ograniczenie w ramach REACH. Przepisy przewidują różne okresy przejściowe zależnie od rodzaju zastosowania.

Ograniczenie zacznie być stosowane od października 2026 r., a wdrożenie ma charakter etapowy, w tym z wcześniejszymi elementami zakazu dla przenośnych urządzeń gaśniczych.

W praktyce przejście na rozwiązania alternatywne nie dotyczy wyłącznie wymiany produktu. Obejmuje także czyszczenie systemów, ograniczanie zużycia cieczy, magazynowanie, gospodarowanie odpadami i unieszkodliwianie.

 

3) Woda pitna: termin zgodności w 2026 r. i metodyka pomiarowa

Dyrektywa (UE) 2020/2184 wymaga, aby państwa członkowskie zapewniły zgodność z wartościami parametrycznymi dotyczącymi PFAS w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi do dnia 12 stycznia 2026 r.

W praktyce compliance kluczowe znaczenie ma nie tylko sama wartość graniczna, lecz także pomiar.

Komisja Europejska opublikowała techniczne wytyczne dotyczące metod odpowiednich do monitorowania parametrów PFAS Total oraz Sum of PFAS.

 

W czym zgodność może różnić się między państwami członkowskimi?

„Centralna” część prawa UE jest wspólna, ale wdrożenie może różnić się między państwami członkowskimi. Różnice te pojawiają się zazwyczaj nie w celu, lecz w sposobie egzekwowania wymagań.

 

Transpozycja dyrektyw i możliwe zaostrzenia krajowe

W przypadku dyrektyw, na przykład dotyczących wody pitnej, państwa członkowskie wdrażają wymagania do prawa krajowego. Mogą również wprowadzać bardziej rygorystyczne wartości lub dodatkowe parametry.

 

Kontrole urzędowe i sankcje

Częstotliwość kontroli, zakres wymaganej dokumentacji oraz praktyka sankcyjna mogą różnić się pomiędzy państwami członkowskimi. Dlatego dobrą praktyką jest utworzenie wewnętrznego systemu rejestru obejmującego dokumentację, pomiary i zarządzanie zmianą, zamiast dążenia jedynie do spełnienia absolutnego minimum.

 

Gospodarowanie odpadami i unieszkodliwianie

W przypadku przechodzenia od piany gaśniczej zawierającej PFAS techniczne kroki są stosunkowo dobrze opisane na poziomie UE, ale praktyczne ścieżki gospodarowania odpadami i unieszkodliwiania mogą różnić się zależnie od państwa.

Dotyczy to szczególnie zapasów historycznych, wód po płukaniu oraz zanieczyszczonych strumieni materiałowych powstających podczas czyszczenia systemów.

 

Akredytacja, granice wykrywalności i metody analityczne

Wytyczne metodologiczne Komisji wskazują odpowiednie metody analityczne i podejścia, ale możliwości laboratoriów, praktyki akredytacyjne i oczekiwania organów mogą się między krajami różnić.

Dlatego istotne jest wcześniejsze określenie celu pomiaru: wykazanie zgodności, sprawdzenie skuteczności działań przejściowych albo identyfikacja potencjalnej drogi emisji.

 

Kogo to dotyczy? Typowe role objęte problematyką PFAS

PFAS nie są wyłącznie tematem dla producentów chemikaliów. Często pojawiają się tam, gdzie właściwości użytkowe produktu są krytyczne, na przykład w powłokach, uszczelnieniach lub obróbce powierzchni, a także tam, gdzie funkcjonują zapasy i systemy, jak w ochronie przeciwpożarowej.

Dotyczyć to może na przykład:

  • producenta i formulatora mieszanin,
  • importera i dystrybutora, zwłaszcza w złożonych łańcuchach dostaw,
  • dalszego użytkownika w procesach przemysłowych,
  • prowadzącego instalację, który magazynuje pianę gaśniczą lub eksploatuje systemy gaśnicze oparte na pianie.

 

Działania firm w latach 2025–2026: przygotowanie gotowe na audyt krok po kroku

Podejście opisane poniżej ma wspierać jednocześnie zgodność prawną i ciągłość działania. Kolejność działań została celowo ułożona zgodnie z logiką projektu.

 

1) Inwentaryzacja PFAS: co, gdzie i dlaczego jest stosowane?

Warto zacząć od zmapowania potencjalnej obecności PFAS w organizacji:

  • substancje i mieszaniny (surowce, materiały pomocnicze),
  • wyroby gotowe i półprodukty,
  • zapasy na terenie zakładu, zwłaszcza piana gaśnicza.

Praktycznym filtrem jest również wyszukiwanie według funkcji, na przykład efektu nieprzywierania, hydrofobowości albo odporności chemicznej. Pomaga to wykryć „ukryte” zastosowania PFAS.

 

2) Ograniczenia karty charakterystyki (SDS): o jakie dodatkowe informacje pytać?

Karta charakterystyki jest dokumentem podstawowym, ale nie zawsze wystarcza do jednoznacznego wykazania obecności albo braku PFAS. Może się zdarzyć, że SDS nie zawiera wystarczających danych o obecności PFAS jako rodziny substancji albo że szczegóły są ograniczone z powodu tajemnicy handlowej.

Praktycznym rozwiązaniem jest ukierunkowane pozyskanie danych od dostawców na podstawie jednolitej definicji. Rekomendacje OECD dotyczące terminologii mogą tu służyć jako solidny punkt odniesienia.

 

3) Kwestionariusz dla dostawców: o co pytać, aby odpowiedź była użyteczna?

Rekomendowane bloki tematyczne:

  • obecność PFAS zgodnie z przyjętą definicją,
  • rodzaj dostępnych dowodów (pomiar, opis metody, zapewnienie jakości),
  • zarządzanie zmianą: informowanie o zmianach składu i nowa dokumentacja,
  • alternatywy oraz status substytucji, w tym informacja, czy istnieje plan zastąpienia.

 

4) Priorytetyzacja ryzyka: gdzie działać najpierw?

Kryteria priorytetyzacji mogą obejmować:

  • obszary będące w centrum uwagi regulacyjnej, na przykład pianę gaśniczą,
  • presję compliance ze strony klientów (audyt, przetarg, eksport),
  • potencjalne drogi emisji (wody na terenie zakładu, procesy mycia).

W przypadku piany gaśniczej często uzasadnione jest uruchomienie odrębnego projektu przejściowego, ponieważ wymagania techniczne i dokumentacyjne są złożone.

 

5) Strategia pomiarowa: mniej, ale bardziej celowo

Jednym z najczęstszych błędów jest podejście „zmierzmy wszystko”. Lepiej najpierw określić jasny cel:

  • potwierdzenie albo wykluczenie obecności PFAS w rodzinie produktów,
  • sprawdzenie skuteczności przejścia przed i po zastąpieniu,
  • identyfikację drogi emisji.

W kontekście wody pitnej i monitoringu pomocne mogą być także techniczne źródła odniesienia, takie jak przydatne źródła informacji i bazy danych do przygotowania SDS, które wspierają wybór wiarygodnych danych i podejść do weryfikacji.

 

6) Substytucja: planowane zastąpienie z walidacją

PFAS bardzo często są krytyczne z punktu widzenia wymaganych właściwości użytkowych. Stabilna substytucja jest możliwa tylko wtedy, gdy obejmuje:

  • plan badań (laboratorium + próba przemysłowa),
  • zatwierdzenie przez zapewnienie jakości,
  • komunikację z klientem,
  • udokumentowane zarządzanie zmianą.

 

7) Dokumentacja i komunikacja: co firma może bezpiecznie deklarować?

Deklaracja „bez PFAS” jest obronna tylko wtedy, gdy opiera się na:

  • oświadczeniach dostawców,
  • wynikach badań, tam gdzie są uzasadnione,
  • oraz śledzalnym zarządzaniu zmianą.

Jeśli tych podstaw brakuje, takie stwierdzenie może stać się źródłem ryzyka podczas reklamacji klienta, przetargu lub audytu.

 

8) Przejście od piany gaśniczej zawierającej PFAS: praktyczny pakiet minimum

Typowe zadania w projekcie przejściowym obejmują:

  • inwentaryzację zapasów (rodzaj piany, ilość, zastosowanie),
  • wybór alternatywy bezfluorowej,
  • czyszczenie infrastruktury w celu ograniczenia pozostałości PFAS,
  • zorganizowanie ścieżek gospodarowania odpadami i unieszkodliwiania,
  • pobór próbek kontrolnych i dokumentację.

 

FAQ – PFAS 2025–2026

Kiedy można spodziewać się kluczowego punktu zwrotnego w szerokim unijnym ograniczeniu PFAS?

Według ECHA opinia RAC została już przyjęta, natomiast końcowa opinia SEAC jest oczekiwana do końca 2026 r. Dopiero potem nastąpią kolejne etapy legislacyjne, dlatego firmy powinny przygotowywać się na stopniowe przejścia, a nie na jedną datę graniczną.

Dlaczego jedna lista PFAS nie wystarcza do oświadczeń dostawców?

Ponieważ terminologia PFAS i jej zakres mogą być interpretowane różnie. Właśnie dlatego OECD opublikowała rekomendację, która ma pomóc uczestnikom rynku w konsekwentnym rozumieniu tego, co obejmuje pojęcie PFAS.

Czy karta charakterystyki (SDS) wystarcza do oceny, czy produkt dotyczy PFAS?

Często nie. SDS jest przede wszystkim dokumentem komunikacji zagrożeń. Aby ocenić związek produktu z PFAS, zwykle potrzebne jest również ukierunkowane pozyskanie informacji od dostawcy, a czasem także badania analityczne.

Które organizacje powinny pilnie rozpocząć odchodzenie od piany gaśniczej zawierającej PFAS?

Wszystkie organizacje, które magazynują pianę gaśniczą albo eksploatują systemy gaśnicze oparte na pianie, ponieważ ograniczenie zaczyna być stosowane od jesieni 2026 r., a techniczne przejście może wymagać znacznego czasu.

Dlaczego mogą występować różnice między państwami członkowskimi, skoro chodzi o prawo UE?

W przypadku rozporządzeń sama reguła materialna jest jednolita, ale kontrola i praktyczne wdrażanie mogą się różnić. W przypadku dyrektyw państwa członkowskie mogą wdrażać wymagania bardziej rygorystycznie oraz dodawać parametry uzupełniające.

Jakie są trzy pierwsze kroki, gdy klient żąda oświadczenia dotyczącego PFAS?

(1) Przygotowanie inwentaryzacji PFAS dla produktów i materiałów pomocniczych. (2) Wdrożenie jednolitego kwestionariusza dla dostawców oraz jednej definicji. (3) Podjęcie decyzji, gdzie potrzebne są badania, a gdzie wystarczą dokumentacja i zarządzanie zmianą.

Podsumowanie: lata 2025–2026 to okres przygotowań – i potencjalna przewaga konkurencyjna

Otoczenie regulacyjne dotyczące PFAS w UE zmienia się bardzo szybko. Najbezpieczniejszą strategią dla przedsiębiorstwa jest wykazywalna przejrzystość: inwentaryzacja, dane od dostawców, ukierunkowane pomiary, planowana substytucja oraz – tam, gdzie to istotne – odrębny projekt przejścia od piany gaśniczej zawierającej PFAS.

 

Czy mają Państwo dodatkowe pytania?

Prosimy skontaktować się z naszym działem obsługi klienta lub zadać pytanie naszemu ekspertowi online.

Obsługa klienta          Zapytaj eksperta

 

Polecane usługi

 

Przydatne artykuły