Titaandioxide, een verkeerd begrepen kleurstof – het gaat meer om risico dan om gevaar

MSDS-Europe – Kennisbank chemische veiligheid – Indeling van titaandioxide

Dit artikel is ook beschikbaar in de volgende talen:

ES I CS I DE I FR I IT I HU I PL I RO I SK I SL

Actualisering (december 2025)

Beëindiging van de carcinogene indeling van titaandioxide krachtens de CLP-verordening

 

Op 23 november 2022 heeft het Gerecht van de Europese Unie in de gevoegde zaken T-279/20, T-283/20 en T-288/20 Gedelegeerde Verordening (EU) 2020/217 van de Commissie gedeeltelijk nietig verklaard, specifiek voor wat betreft de geharmoniseerde indeling van titaandioxide in poedervorm met bepaalde deeltjesgroottekenmerken als „Carc. 2; H351 (inademing)”.

Frankrijk en de Europese Commissie hebben tegen het arrest van het Gerecht hogere voorziening ingesteld. Op 1 augustus 2025 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie in de gevoegde zaken C-71/23 P en C-82/23 P deze hogere voorzieningen echter afgewezen en het oordeel van het Gerecht bevestigd.

Mededeling C/2025/6670 van het Publicatieblad van de Europese Unie beschrijft de praktische gevolgen van de arresten voor bijlage VI bij de CLP-verordening.

Als gevolg hiervan is de geharmoniseerde indeling „Carc. 2; H351 (inademing)”, die bij Verordening (EU) 2020/217 was ingevoerd voor titaandioxide in poedervorm dat ten minste 1% deeltjes met een aerodynamische diameter ≤ 10 μm bevat, definitief niet langer van toepassing. De overeenkomstige vermelding moet, voor zover deze in deze vorm werd toegepast, uit bijlage VI bij de CLP-verordening worden verwijderd.

Na het arrest heeft ECHA zijn gegevens geactualiseerd:

  • de geharmoniseerde carcinogene indeling van titaandioxide is uit de inventaris van indelingen en etiketteringen verwijderd,
  • de vermeldingen in het register van intenties zijn dienovereenkomstig aangepast,
  • de ECHA-richtsnoeren voor de indeling van titaandioxide zijn ingetrokken.

 

Wat betekent dit in de praktijk?

In de praktijk betekent dit dat er momenteel geen geldige geharmoniseerde vermelding „Carc. 2; H351 (inademing)” voor titaandioxide in bijlage VI bij de CLP-verordening bestaat.

Bedrijven kunnen uiteraard op eigen verantwoordelijkheid nog steeds een zelfindeling uitvoeren wanneer zij op basis van de beschikbare gegevens en het specifieke gebruik van het product van oordeel zijn dat strengere gevarencommunicatie gerechtvaardigd is.

Belangrijk: het vervallen van de geharmoniseerde CLP-indeling van titaandioxide heeft geen gevolgen voor het verbod op het gebruik ervan als levensmiddelenadditief (E171). Dit verbod is gebaseerd op afzonderlijke levensmiddelenwetgeving en het advies van EFSA uit 2021.

 

Belangrijkste feiten over titaandioxide

Titaandioxide, ook bekend als titaan(IV)oxide, met de chemische formule TiO₂, is een wit, fijnverdeeld poeder dat van nature voorkomt in de mineralen rutiel en anataas.

De belangrijkste toepassingsgebieden zijn verf en coatings, evenals de productie van papier en kunststoffen. Samen zijn deze toepassingen goed voor ongeveer 80% van het wereldwijde verbruik van titaandioxide. Andere pigmenttoepassingen, zoals drukinkt, rubber, cosmetische producten en levensmiddelen, vertegenwoordigen nog enkele procenten.

Het resterende aandeel wordt gebruikt in andere toepassingen, zoals de productie van titaan van technische kwaliteit, glas en glaskeramiek, elektrokeramiek, metaalpatina’s, katalysatoren, elektrische geleiders en chemische tussenproducten.

Titaandioxide is een veelgebruikt bestanddeel van verf en is volgens schattingen aanwezig in een aanzienlijk deel van alle commercieel verkrijgbare verven.

In cosmetica wordt het in kleine hoeveelheden gebruikt als verdikkingsmiddel en opaciteitsmiddel. In grotere hoeveelheden dient het als fysiek UV-filter in zonnebrandcrèmes, aangezien titaandioxide ook schadelijke UV-straling kan tegenhouden.

 

Titaandioxide als levensmiddelenadditief (E171)

Op grond van Verordening (EG) nr. 1333/2008 was titaandioxide voorheen onder de aanduiding E171 toegelaten als levensmiddelenadditief (kleurstof). Het werd gebruikt om de kleur van levensmiddelen te versterken en het uiterlijk van producten te verbeteren.

Tussen 2016 en 2021 zijn talrijke toxicologische onderzoeken gepubliceerd, met bijzondere aandacht voor partijen TiO₂ van levensmiddelenkwaliteit die ook deeltjes op nanoschaal bevatten. In haar op 6 mei 2021 gepubliceerde advies concludeerde EFSA dat titaandioxide niet langer als veilig levensmiddelenadditief kon worden beschouwd, voornamelijk omdat een genotoxisch effect niet met voldoende zekerheid kon worden uitgesloten.

Daarom heeft de Europese Commissie Verordening (EU) 2022/63 vastgesteld, waarmee de bijlagen II en III bij Verordening (EG) nr. 1333/2008 zijn gewijzigd: titaandioxide (E171) is uit de Unielijst van toegelaten levensmiddelenadditieven verwijderd. Op grond van de verordening mochten vanaf 7 februari 2022 geen nieuw geproduceerde levensmiddelen met toegevoegd E171 meer in de handel worden gebracht. Levensmiddelen die vóór die datum volgens de toen geldende voorschriften waren geproduceerd, mochten tot 7 augustus 2022 in de handel worden gebracht en vervolgens tot hun datum van minimale houdbaarheid of uiterste consumptiedatum op de markt blijven.

Het verbod op E171 blijft dus van kracht en staat volledig los van de huidige nietigverklaring van de CLP-indeling van titaandioxide voor industriële toepassingen.

 

Ontwikkeling van de CLP-indeling van titaandioxide – een kort overzicht

Gedelegeerde Verordening (EU) 2020/217 van de Commissie, vastgesteld als de 14e aanpassing aan de technische en wetenschappelijke vooruitgang (ATP) van de CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008, is op 18 februari 2020 in het Publicatieblad van de Europese Unie bekendgemaakt en was vanaf 1 oktober 2021 van toepassing.

Met deze wijziging:

  • werd in tabel 3 van deel 3 van bijlage VI bij de CLP-verordening een nieuwe vermelding voor titaandioxide ingevoerd. Titaandioxide in poedervorm dat ten minste 1% titaandioxidedeeltjes met een aerodynamische diameter ≤ 10 μm bevat, werd ingedeeld als carcinogeen van categorie 2 (Carc. 2; H351 – „Verdacht van het veroorzaken van kanker (bij inademing)”);
  • werden tevens twee nieuwe aanvullende gevarenaanduidingen ingevoerd, EUH211 en EUH212, evenals een specifieke geharmoniseerde toepassing van EUH210 voor bepaalde mengsels die anders niet als gevaarlijk waren ingedeeld.

Het arrest van het Gerecht van 23 november 2022, gevolgd door het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 1 augustus 2025 en de daarna gepubliceerde mededelingen van ECHA, heeft echter definitief een einde gemaakt aan de geharmoniseerde carcinogene indeling van titaandioxide.

 

Huidige indelingsstatus:

  • bijlage VI bij de CLP-verordening bevat geen geharmoniseerde indeling „Carc. 2; H351 (inademing)” voor titaandioxide,
  • de geharmoniseerde verplichting om EUH211, EUH212 en de bijbehorende EUH210 toe te passen, is vervallen,
  • bedrijven blijven echter verplicht om hun producten op basis van een eigen beoordeling in te delen en kunnen waar nodig vrijwillig gevarenaanduidingen toepassen.

 

Acties voor bedrijven die titaandioxide gebruiken

Het vervallen van de geharmoniseerde carcinogene indeling betekent niet dat het inademen van titaandioxidestof zonder risico is. De wijziging van het regelgevingskader moet daarom ook in de praktijk worden verwerkt.

 

1. Veiligheidsinformatiebladen (VIB’s) controleren en actualiseren

  • Controleer of de indeling Carc. 2; H351 (inademing) voor titaandioxide in de betreffende stoffen of mengsels uitsluitend is opgenomen vanwege de voormalige geharmoniseerde CLP-vermelding.
  • Wanneer dit het geval is, moet de verwijzing naar bijlage VI bij de CLP-verordening worden verwijderd nu de geharmoniseerde indeling niet langer van toepassing is. De indeling moet op basis van de actuele kennis opnieuw worden beoordeeld, waar nodig door middel van zelfindeling.
  • Rubriek 2 van het VIB, betreffende de indeling en etiketteringselementen, moet dienovereenkomstig worden gewijzigd, samen met de betrokken H-zinnen en andere elementen van de gevarencommunicatie.

Hulp nodig?

Met onze diensten voor VIB-actualisering en het opstellen van VIB’s zorgen wij ervoor dat uw veiligheidsinformatieblad voldoet aan de meest recente REACH- en CLP-vereisten, waaronder de geactualiseerde status van titaandioxide, het verbod op E171 en de PCN-verplichtingen.

 

2. Etiketten actualiseren

  • Wanneer op het productetiket de aanduidingen EUH211/EUH212 en de bijbehorende EUH210 uitsluitend vanwege de voormalige geharmoniseerde indeling van titaandioxide waren opgenomen, is het gebruik daarvan niet langer verplicht.
  • Voor nieuw geproduceerde verpakkingen is het raadzaam een eenvoudiger etiket te gebruiken dat de geactualiseerde indeling weerspiegelt.
  • Voor producten die met oudere etiketten op voorraad zijn, is het vanuit intern complianceperspectief raadzaam te beoordelen of heretikettering noodzakelijk is.

Hulp nodig?

Etiketontwerp

3. PCN-kennisgevingen en registraties aanpassen

Wanneer de uiteindelijke CLP-indeling verandert, bijvoorbeeld doordat de carcinogene gevarenklasse of het GHS08-pictogram wordt verwijderd, moeten:

  • de PCN-kennisgevingen (gifcentrumkennisgevingen),
  • de interne inventarissen van stoffen en mengsels,
  • en de informatiematerialen voor klanten, zoals technische gegevensbladen en productinformatiebladen, dienovereenkomstig op elkaar worden afgestemd.

Hulp nodig?

Onze diensten voor PCN-kennisgevingen

4. De toeleveringsketen informeren

Het is raadzaam om leveranciers en klanten schriftelijk te informeren over de wijziging van de indeling en hun de geactualiseerde veiligheidsinformatiebladen te verstrekken. Dit is vooral belangrijk in sectoren waarin titaandioxide een belangrijk bestanddeel is, zoals verf, coatings, kunststoffen, drukinkt en bouwmaterialen.

 

5. Arbeidsveiligheid: het risico van stofinademing blijft reëel

Het arrest is het resultaat van een wetenschappelijk en juridisch geschil en stelt niet dat titaandioxidestof onschadelijk is. Om blootstelling door het inademen van stof te beperken, blijven de volgende maatregelen noodzakelijk:

  • passende technische beheersmaatregelen, zoals plaatselijke afzuiging, gesloten systemen en stofvrije of stofarme technologieën,
  • organisatorische maatregelen, zoals beperking van de werktijd, schoonmaakschema’s en opleiding,
  • en passende persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals ademhalingsbescherming en beschermende kleding.

Deze maatregelen vloeien niet voort uit de voormalige geharmoniseerde CLP-indeling, maar uit de daadwerkelijke blootstelling. Zij zijn dus gebaseerd op het risico en niet uitsluitend op het gevaar.

 

Veelgestelde vragen

Wat is de huidige CLP-indeling van titaandioxide na 2025?

Momenteel bevat bijlage VI bij de CLP-verordening geen geharmoniseerde carcinogene indeling voor titaandioxide. De vermelding „Carc. 2; H351 (inademing)” voor titaandioxide in poedervorm dat ≥ 1% titaandioxide en deeltjes ≤ 10 μm bevat, is nietig verklaard bij het arrest van het Gerecht van 23 november 2022. Dit is op 1 augustus 2025 definitief bevestigd door het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Dit betekent dat titaandioxide niet verplicht geharmoniseerd als carcinogeen bij inademing is ingedeeld. Fabrikanten en importeurs kunnen echter nog steeds een zelfindeling opstellen op basis van de beschikbare wetenschappelijke gegevens wanneer zij van oordeel zijn dat de vorm of het gebruik van een specifiek product strengere gevarencommunicatie rechtvaardigt.

Moeten de waarschuwingen EUH211 of EUH212 momenteel op het etiket worden vermeld?

De aanvullende gevarenaanduidingen EUH211 („Let op! Bij verneveling kunnen gevaarlijke inhaleerbare druppeltjes worden gevormd. Spuitnevel niet inademen.”) en EUH212 („Let op! Bij gebruik kunnen gevaarlijke inhaleerbare stofdeeltjes worden gevormd. Stof niet inademen.”) zijn in samenhang met de voormalige geharmoniseerde indeling van titaandioxide ingevoerd bij Verordening (EU) 2020/217.

Omdat deze geharmoniseerde indeling als gevolg van de rechterlijke uitspraken niet langer van toepassing is, is het gebruik van EUH211 en EUH212 en de bijbehorende EUH210 uitsluitend vanwege de aanwezigheid van titaandioxide niet langer verplicht.

Fabrikanten kunnen op basis van hun eigen beoordeling echter besluiten deze aanduidingen vrijwillig te blijven gebruiken, met name bij sterk stoffende toepassingen of aerosoltoepassingen.

Is titaandioxide veilig als levensmiddelenadditief (E171)?

Op basis van het EFSA-advies uit 2021 kan titaandioxide (E171) niet langer als veilig levensmiddelenadditief worden beschouwd, voornamelijk vanwege onzekerheden in verband met genotoxiciteit.

Vervolgens heeft de Europese Commissie Verordening (EU) 2022/63 vastgesteld, waarmee door wijziging van de bijlagen II en III bij Verordening (EG) nr. 1333/2008 de toelating van E171 voor levensmiddelen is ingetrokken. Levensmiddelen die vóór 7 februari 2022 volgens de toen geldende regels waren geproduceerd, mochten nog tot 7 augustus 2022 in de handel worden gebracht en daarna tot hun datum van minimale houdbaarheid of uiterste consumptiedatum op de markt blijven.

Dit levensmiddelenrechtelijke verbod staat volledig los van de nietigverklaring van de CLP-indeling van titaandioxide. Het arrest heeft uitsluitend betrekking op de indeling van gevaarlijke stoffen voor industriële toepassingen en heeft geen gevolgen voor het verbod op E171.

Hebt u nog vragen?

Neem contact op met onze klantenservice of stel uw vraag online aan onze expert.

Klantenservice Stel uw vraag aan onze expert

 

Gerelateerde artikelen

  • FAQ – veelgestelde vragen en antwoorden over chemische veiligheid
  • Kompas voor chemische veiligheid – meer van onze vakinhoudelijke artikelen

 

Andere gerelateerde diensten

  • Training voor PCN-dossierbeheerders
  • Diensten voor veiligheidsinformatiebladen – VIB’s opstellen, vertalen en actualiseren

 

Deze website is ontwikkeld in het kader van en met steun van het Demján Sándor Programma.